Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image

GBA | 23 July 2019

Scroll to top

Top

Yorum Yok

Sosyal Girişimcilik 101

Sosyal Girişimcilik 101

Sosyal girişimcilik son dönemde adını sıkça duyduğumuz fakat tıpkı bir zamanlar bulut bilişimde de yaşağımız gibi kafa karışıklığına neden olan bir kavram.

Sosyal girişimcilik, en basit anlatımla, girişimcinin bir insan topluluğunun muzdarip olduğu toplumsal bir sorunu veya yokluğunu hissettiği bir ihtiyacı belirlemesi ile başlayan bir serüvendir. Söz konusu sorunun veya ihtiyacın kalıcı olarak giderilmesinde, teknoloji girişimleri gibi yenilikçi yaklaşımlar sergilenmesi beklenir. Öte yandan, sosyal etki yaratmak isteyen girişimin kâr-gider dengesini kurarak herhangi bir bağış veya destek kaynağına bağlı olmadan, alelade bir şirket gibi hayatta kalmayı başarması gerekir.

Sosyal girişimler, toplumsal sorunları çözerken girişimcilik esaslarını ve serbest piyasa bazlı yöntemleri benimserler. Amaçları da istedikleri değişimi sistematik bir biçimde hayata geçirmektir. Günümüzde Birleşik Krallık’ta 62 bini aşkın sosyal girişim faaliyet gösterirken, 800 bini aşkın insana istihdam sağlıyor ve yıllık 24 milyar pound ciro elde ediyor.

Her ne kadar asıl amaç olabilecek en geniş ölçekte toplumsal sorunlara çözüm sağlamak olsa da, sosyal girişimlerin her şeyden önce güçlü bir iş modeline sahip olmaları gerekir. Aksi takdirde bir sosyal girişim olarak çözüm oldukları toplumsal sorunu ortadan kaldırmaları mümkün olmayacaktır. Toplumsal bir sorunu kâr amacı gütmeden çözmek isteyen girişimcilere ise yeni bir girişim kurmak yerine vakıf, dernek ve kooperatif benzeri yapılanmaları düşünmeleri tavsiye edilebilir.

Sapla samanı ayırmak

Türkiye’de ne yazık ki sosyal girişimciliğe “hayır işi” temelli bir yaklaşım söz konusu. Bu nedenle, sosyal girişimin ne olup, ne olmadığına dair daha keskin ayrımlar yapmakta fayda görüyoruz.

Sosyal girişimin birinci önceliği, yoksullara yiyecek, temiz su veya sağlık hizmetleri götürmek, enerji ihtiyaçlarını karşılamak, işsizlere istihdam fırsatları yaratmak veya dezavantajlı gençler için eğitim fırsatları yaratmak gibi bir sosyal görevi gerçekleştirmektedir.

Kâr her ne kadar sosyal girişimin birinci motivasyon kaynağı olmasa da, bu durum gelirlerin şirketin sürdürülebilirliğine doğrudan etki ettiği gerçeğini değiştirmez. Aslına bakarsanız, sosyal girişimi geleneksel hayır kuruluşlarından farklı kılan da sürdürülebilir gelirin ta kendisidir. Öte yandan, sosyal girişimlerin yüksek kârlılığa ulaşamayacakları da bir şehir efsanesinden ibarettir. Bu noktada sosyal girişimler diğer girişimler gibi yatırımcılara ödeme yapmak veya kurucular arasında paylaşmak yerine kârlarını sosyal görevlerini başarmak için yatırım olarak kullanırlar.

Bir sosyal girişimin başarılı olabilmesi için, hem bir organizasyon olarak sosyal görevini sürdürmeli hem de bir şirket olarak verimliliğini asgari seviyede tutmalı. Ancak bu ideal dengeyi yakalayan sosyal girişimler sürdürülebilir bir etki yaratabilirler.

Son olarak, etik bir şirket ile sosyal girişim arasındaki farka da değinmekte fayda var. Sosyal girişimin odağında sosyal görevini gerçekleştirmek varken, ticareti bunu başarmak için bir araç olarak kullanır. Etik şirketlerin asıl amacı ise daha fazla kâr etmektir fakat bunu yaparken toplum, çevre ve rekabet gibi konularda etik bir duruş sergilerler.

Sosyal girişimcilik modelleri

Sosyal girişimler çok geniş yelpazede toplumsal sorunlara kendi modellerini kullanarak çözüm oluyorlar. En sık rastlanılan sosyal girişimcilik modelleri ve bunları kullanarak değer yaratan bazı girişimler şöyle sıralanıyor:

İnovasyon Modeli: İnovatif ürünlerle sosyal bir ihtiyacı karşılayan sosyal girişimlere en iyi örnek olarak Solar Sisters gösterilebilir. Girişim, Afrika’nın en uzak köşelerindeki kırsal alanlara bile temiz enerji götürüyor.

İnovatif ürün ve servislerle sosyal sorunlara çözüm olan diğer sosyal girişimlere şu örnekler verilebilir: KivaGrameen Bank, Drink SomaFairPhone.

Geri Verme Modeli: Roma Boots, yapılan her satış karşılığında bağış yaparak geri verme modelini uygulayan örnek sosyal girişimlerden. Satılan her Roma Boots karşılığında, ihtiyaç sahibi bir çocuğa bir ayakkabı ve eğitim malzemeleri gönderiliyor.

Geri verme modeli ile sosyal sorunlara çözüm bulmayı amaçlayan diğer girişimlerden bazıları ise şöyle sıralanıyor: BioLiteSackcloth And AshesTOM’s Shoes,Skyline SocksProject 7Better World Books.

İstihdam Modeli: İstihdam modelini kullanarak genç işsizliğe çözüm bulmak isteyen First Step Consulting, üniversite öğrencilerinden oluşturduğu ekipleriyle firmalara danışmanlık hizmeti sunuyor. Böylece gençler mezun olduklarında tecrübesiz oldukları gerekçesiyle işsiz kalmıyor ve mantıksız kısır döngü bir nebze olsun aşılabiliyor.

Bu model ile dezavantajlı kişilere istihdam sağlayarak yoksulluk döngüsünü bozmayı amaçlayan girişimler de mevcut: Raven + LilyTen Thousand VillagesThe Giving KeysKrochet KidsDivine Chocolate.

Türkiye’de sosyal girişimcilik

Her ne kadar yasal altyapı ve yanlış kanılar Türkiye’nin sosyal girişimcilik görüntüsüne gölge düşürse de, ülkemizde toplumsal sorunlara yanıt veren başarılı girişimler mevcut.

16 Nisan’da gerçekleştirilen ve Galata İş Melekleri’nin de destekçileri arasında bulunduğu girişimcilik etkinliği The Pitcher’da juri oylamasında birinci seçilen Yuvarla.org, e-ticaret sitelerinden alışveriş yapan internet kullanıcılarına, tutarı yuvarlayarak istedikleri hayır kurumuna bağış yapma olanağı sunuyor. Ayrıca FonZip adında bir bağış yönetim platformu geliştiren girişim, dernek, vakıf ve STK’ların üye, aidat ve bağış yönetimini internet üzerinden kolayca gerçekleştirme şansı veriyor.

Eşya Kütüphanesi için kitle güdümlü bir platform demek yanlış olmaz. İnsanlar ihtiyaç duymadıkları eşyaları listelerken, isteyenler geçici bir süre için bu eşyaları kullanabiliyor ve aldıkları şekilde sahiplerine geri iade ediyor.

SineMASAL kırsalda yaşayan çocukları sinema başta olmak üzere sanatın tüm renkleri ile tanıştıran bir sosyal girişim. Gittiği her şehirde üç günlük bir festival düzenleyen girişim, ilk gün “Şehrin Gözdesi” etkinliği ile ilin incisi konumundaki yerde gönüllülerini açık hava sinemasına davet ediyor. İkinci gün ilin görülmesi gereken yerlerine düzenlenen gezinin ardından, üçüncü gün seçilen köyde çocuklara özel çeşitli sanat etkinlikleri düzenleniyor ve festival 35mm film makinası ile gerçekleştirilen çocuklar için açık hava sineması ile son buluyor.

Yakın zamanda İstanbul ofisini açmaya hazırlanan ImpactHub, yaptıkları yaratıcı işlerle toplumsal değişime öncülük etmeyi amaçlayan girişimcilerin bir araya geldiği, bugün 70’tan fazla şehirdeki merkezlerinde, 11,000’in üzerinde üyesiyle faaliyet gösteren global bir ağ. Yakında ülkemizdeki sosyal girişimler de toplumsal sorunları çözerken ImpactHub’tan destek alabilecekler.

Sosyal girişimciliğin resmi hali: Halk şirketleri

Birleşik Krallık’ta gerçekleştirilen bir yasa değişikliği ile hayata geçirilen Community Interest Companies (C.I.C/Halk Şirketleri) modeli, sosyal girişimlere verilen ilk resmi statü olması açısından önem taşıyor. Ülkemizde sosyal girişimler ya şirket ya da dernek olmak zorundalarken, halk şirketleri modeli sosyal girişimciliği resmi olarak tanımanın yanı sıra ona bir dizi ayrıcalığı da beraberinde getiriyor.

Birleşik Krallık’ın en hızlı büyüyen toplum merkezli iş hareketi olan halk şirketleri, geçtiğimiz yıl kurulan her 200 şirketten 1’ini oluşturuyordu. CIC Association verilerine göre, ocak 2016 itibarıyla Birleşik Krallık’ta halk şirketlerinin sayısı 11 bine ulaştı.

Halk şirketi unvanını alan şirketler, diğer şirketlerden iki ana alanda farklılaşıyor. Bunlardan birincisi, şirket sahibi olduğu varlıkları toplumun iyiliği için kullandığını kanıtlamak durumunda. İkincisi ise bir dizi regülasyon ile sosyal girişimlerin kâr edebilmelerini sağlarken, yatırımcı ve hissedarlara ödemeleri kısıtlayarak, şirketin asıl odağının topluma fayda sağlamak olarak kalmasından emin olunuyor.

Kısacası, Birleşik Krallık halk şirketi unvanını alan sosyal girişimlere para kazanma, kâr etme ve varlık edinme şansı sunarken, odaklarının mütemadiyen toplumun sorunlarını çözmek kalmasını sağlıyor. Eğer bir halk şirketi satılırsa, kasasındaki paralar ve varlıkları ya başka bir halk şirketine, derneğe veya devlete geçebiliyor. Sosyal girişimci kesinlikle bunlardan hak talep edemiyor.

Bir sosyal girişimciden eleştiriler

Bu yazıyı hazırlamamızda bize görüş ve fikirleriyle destek olan Londra merkezli First Step Consulting’in kurucusu Javad Golzari, 2009 yılından beri sosyal girişimciliğin en gelişmiş olduğu ülkelerden İngiltere’de genç işssizliğini bitirmek için çalışıyor.

Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’nde, yüksek lisansını ise Londra Ekonomi Okulu’nda işletme ve strateji üzerine gerçekleştiren Golzari, “Benim gördüğüm, Türkiye’de sosyal girişimciler konunun işletme tarafına pek hakim değiller.” diyor ve bir sosyal girişimin amaçladığı etkiyi yaratabilmesi için kesinlikle gerçek bir girişim gibi yönetilmesi gerektiğini belirtiyor.

“Sosyal girişimcilik yaratıcı ticari iş modellerini çalıştırarak sosyal etki yapmaktır.” diyen Golzari, sosyal girişimciliğin hayır işi ile karıştırılmaması gerektiği görüşünde. Hayır işi yapmak isteyenlerin ise bağış ve desteklerden de yararlanmak için vakıf veya dernek tarzı yapılanmalara gitmesini öneriyor.

Türkiye’de First Step Consulting’in verdiği yönetim danışmanlığı hizmetinin Türk Telekom gibi devler ve bazı yabancı bankalar tarafından tercih edilen çok küçük bir pazar olduğunu belirten Golzari, bu nedenle yakın zamanda girişimini Türkiye’ye getirmeyi planlamıyor. Fakat girişimi ile yaşadıklarının Türkiye’deki sosyal girişimcilere örnek olacağı görüşünde. Bir yıl boyunca kâr etmeyen şirketi ile profesyonel danışmanların verdiği hizmeti, bir profesyonel danışman öncülüğünde altı kişilik üniversite öğrencilerinden oluşan danışmanlık takımı ile çok daha uygun fiyatlara veren Golzhari, öğrencilere iş tecrübesi sağlama hedefini, danışmanlığı sokağa indirerek gerçekleştiriyor.

Yorum Bırak